Yazar M.Gökhan ÖZÇUBUKÇU: Hazar'dan Doğu Akdeniz'e Türk Dünyası'nın Jeopolitik Bağlantıları... Türkiye, Azerbaycan ve Orta Asya ülkeleri...

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Türk Dünyası ile ilişkileri siyasi temaslar, kültürel bağlar ve ekonomik iş birliği açısından stratejik öneme sahip.

* Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Türk Dünyası ile ilişkileri siyasi temaslar, kültürel bağlar ve ekonomik iş birliği açısından stratejik öneme sahip.

Küresel güç dengelerindeki değişim, ülkelerin coğrafi konumlarını ekonomik ilişkiler, ulaştırma ağları ve siyasi iş birliği üzerinden yeniden değerlendirmeyi gerektiriyor.

Avrupa ile Asya arasındaki ticaret yollarının çeşitlendiği, enerji güvenliğinin uluslararası siyasette ağırlık kazandığı ve bölgesel ortaklıkların öneminin arttığı bu süreçte Türk Dünyası, sahip olduğu coğrafi konum ve bağlantı imkânlarıyla öne çıkıyor. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki stratejik ortaklık, Orta Asya devletlerinin ekonomik potansiyeli ve Hazar Havzası’nın ulaştırma ağlarındaki yeri, bu geniş jeopolitik çerçevenin temel unsurlarını oluşturuyor.

Türk devletleri arasındaki ilişkiler, coğrafi yakınlığın ötesinde ekonomik ve stratejik bağlantılarla şekilleniyor. Hazar Denizi’nden Güney Kafkasya’ya, Anadolu’dan Doğu Akdeniz’e uzanan ilişkiler, ticaretin yönü, enerji güzergâhları ve bölgesel güvenlik bakımından birbirini tamamlayan dinamikler barındırıyor. Bu nedenle Türk Dünyası’nın stratejik konumunu değerlendirirken Orta Asya ile Avrupa arasındaki bağlantıların yanı sıra Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki konumunu ve Kıbrıs’ın bölgesel dengeler açısından taşıdığı önemi de birlikte ele almak gerekiyor.

ORTA KORiDOR VE TÜRK DEVLETLERİ ARASINDA STRATEJİK İŞ BİRLİĞİ

Türkiye, Azerbaycan ve Orta Asya ülkeleri arasındaki ilişkilerin en somut boyutlarından birini ulaştırma ve ticaret ağları oluşturuyor. Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Kırgızistan, Orta Asya’nın ekonomik potansiyelini temsil ederken Azerbaycan, Hazar Havzası ile Güney Kafkasya arasında önemli bir bağlantı noktası olarak öne çıkıyor. Türkiye ise gelişmiş ulaşım altyapısı, Avrupa pazarlarına erişimi ve bölgesel ticaret ağlarıyla bu ilişkilerin batıya uzanan boyutunda önemli bir konumda bulunuyor.

Orta Koridor, söz konusu bağlantıların uluslararası ticaret bakımından taşıdığı değeri ortaya koyuyor.

Çin’den başlayarak Orta Asya, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya uzanan güzergâh, Asya ile Avrupa arasındaki taşımacılık seçeneklerini çeşitlendiriyor. Kazakistan’ın Hazar kıyısındaki limanları, Azerbaycan’ın Alat Limanı ve Türkiye’nin demir yolu bağlantıları bu güzergâhın önemli bileşenleri arasında yer alıyor. Koridorun etkinliği, coğrafi avantajların yanı sıra liman kapasitelerinin geliştirilmesine, gümrük işlemlerinin kolaylaştırılmasına ve ülkeler arasındaki lojistik koordinasyonun güçlendirilmesine bağlı bulunuyor.

Bu iş birliğinin enerji ve dijital bağlantılar boyutu da giderek önem kazanıyor. Hazar Havzası’ndaki enerji kaynaklarının uluslararası pazarlara ulaştırılması, bölgesel enerji güvenliği ve ekonomik ilişkiler açısından önem taşırken dijital altyapı yatırımları da ülkeler arasındaki iletişim kapasitesini güçlendiriyor. Bu açıdan Türk devletleri arasındaki ilişkiler, yalnızca fiziksel ulaşım güzergâhları üzerinden değil, veri aktarımı, teknoloji ve ekonomik bütünleşme alanlarında da değerlendiriliyor.

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki yakın iş birliği, bu bağlantıların gelişmesinde önemli bir dayanak oluşturuyor. İki ülkenin ulaştırma, enerji ve diplomasi alanlarındaki ortaklığı, Orta Asya devletlerinin batıya açılma imkânlarıyla birlikte daha geniş bir bölgesel iş birliği alanı meydana getiriyor. Bununla birlikte Türk Dünyası’nın ekonomik potansiyelinin kalıcı kazanımlara dönüşmesi, ülkelerin farklı önceliklerini ortak projelerde buluşturmasına ve mevcut kurumsal mekanizmaları etkin biçimde kullanmasına bağlı bulunuyor.

DOĞU AKDENIZ, KIBRIS VE TÜRKİYE’NİN BÖLGESEL KONUMU

Türk Dünyası’nın jeopolitik bağlantıları değerlendirilirken Doğu Akdeniz’in konumu da göz ardı edilemiyor. Türkiye’nin Avrupa, Orta Doğu ve Akdeniz havzasıyla ilişkileri, uluslararası ticaretin farklı güzergâhları arasında bağlantı kurulması bakımından önem taşıyor. Hazar ve Güney Kafkasya üzerinden Türkiye’ye ulaşan ticaret ağları ile Doğu Akdeniz’deki deniz ulaşımı aynı güzergâhın parçaları olmasa da Türkiye’nin farklı coğrafyalar arasındaki bağlantı rolünü tamamlayan unsurlar olarak değerlendirilebiliyor.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Doğu Akdeniz’de deniz ulaşımı, enerji kaynakları, deniz yetki alanları ve bölgesel güvenlik bakımından stratejik bir konumda bulunuyor. Bölgedeki gelişmeler, Türkiye’nin dış politika öncelikleriyle doğrudan bağlantı taşırken KKTC’nin Türk Dünyası ile ilişkileri de siyasi temaslar, kültürel bağlar ve ekonomik iş birliği açısından önem kazanıyor. Bu çerçevede KKTC, Türk Dünyası’nın Doğu Akdeniz’e ilişkin jeopolitik değerlendirmelerinde Türkiye’nin bölgesel konumu ve ortak iş birliği imkânları üzerinden ele alınabilecek bir unsur olarak öne çıkıyor.

Bu yaklaşım, Orta Asya ile Doğu Akdeniz arasındaki ilişkilerin birbirinden kopuk başlıklar olarak ele alınması yerine, ortak ekonomik ve siyasi çıkarlar çerçevesinde değerlendirilmesine imkân tanıyor. Azerbaycan’ın Güney Kafkasya’daki konumu, Orta Asya ülkelerinin Hazar üzerinden batıya erişimi ve Türkiye’nin Avrupa ile Akdeniz havzalarındaki rolü farklı stratejik alanlara karşılık geliyor. Bu alanlar arasındaki koordinasyonun gelişmesi, ticaretin çeşitlendirilmesi ve diplomatik ilişkilerin güçlendirilmesi bakımından önem taşıyor.

Türk Dünyası’nın bu potansiyeli değerlendirebilmesi, ikili ilişkilerin yanı sıra çok taraflı iş birliği mekanizmalarının etkinliğine de bağlı bulunuyor. Bu noktada Türk Devletleri Teşkilatı, ortak önceliklerin belirlenmesi, ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi ve siyasi eşgüdümün güçlendirilmesi açısından önemli bir platform oluşturuyor. Teşkilatın 29-30 Ekim 2026 tarihlerinde Ankara’da düzenlenen 13. Zirvesi, “Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasıyla ortak geleceğe ilişkin hedefleri gündeme taşıyor.

Dolayısıyla, Ankara’nın ev sahipliği, tarihî ve kültürel yakınlığın somut iş birliği alanlarıyla desteklenmesi açısından ayrı bir anlam taşıyor. Zirve, Türk devletleri arasındaki siyasi diyaloğun güçlendirilmesi ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi için önemli bir platform sunuyor. Ulaştırma bağlantıları, ticaret ve kurumsal eşgüdüm, Türk Dünyası’nın ortak hareket kapasitesinin geliştirilmesinde öne çıkan alanlar arasında yer alıyor. Hazar’dan Anadolu’ya ve Doğu Akdeniz’e uzanan jeopolitik ilişkilerin doğru değerlendirilmesi, ortak vizyonun ekonomik ve siyasi kazanımlara dönüşmesine katkı sağlıyor.

Yazarın tüm yazıları